उपचारपछि देउवा फर्किँदै, विमानस्थलमै शक्ति प्रदर्शनको तयारी !,स्वागत त होला, वास्तविक परीक्षा त्यसपछि सुरु हुने
शशांकको नेतृत्वमा ‘भव्य स्वागत’ : कांग्रेसभित्र एकता कि गुटको शक्ति परीक्षण ?
काठमाडौं, २७ साउन । लामो समयको स्वास्थ्य उपचारपछि नेपाली कांग्रेसका निवर्तमान सभापति तथा पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा बिहीबार स्वदेश फर्किँदैछन्।
देउवाको काठमाडौं आगमन केवल उपचारपछि घर फर्किने सामान्य घटना बन्ने देखिँदैन—त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा हुने स्वागतलाई कांग्रेसभित्रको शक्ति प्रदर्शनका रूपमा ड हेरिएको छ।
देउवा बिहीबार दिउँसो थाई एयरको विमानमार्फत काठमाडौं अवतरण गर्ने कार्यक्रम छ। यसअघि राति फर्कने भनिए पनि नेता–कार्यकर्ताको सहभागिता सहज बनाउन समय परिवर्तन गरिएको कांग्रेस नेताहरूले बताएका छन्।
देउवालाई स्वागत गर्न डा. शशांक कोइरालाको नेतृत्वमा कांग्रेसका शीर्ष नेता, पूर्वपदाधिकारी तथा केन्द्रीय सदस्यहरूको ठूलो समूह विमानस्थल पुग्ने तयारीमा छ। देउवाको स्वागतका लागि इतर समूहले विशेष तयारी गरेको समाचार सार्वजनिक भएका छन्।
तर प्रश्न उठेको छ—यो स्वागत देउवाको स्वास्थ्यलाभको खुसी हो कि कांग्रेसभित्र कमजोर हुँदै गएको गुटलाई फेरि ‘भिजुअल’ शक्ति देखाउने अभ्यास ?
बिरामी फर्किँदैछन्, गुट जाग्दैछ !
देउवा लामो समयदेखि उपचारका क्रममा विदेशमा थिए। उनको अनुपस्थितिमा कांग्रेसको आन्तरिक राजनीति भने झन् तात्यो। विशेष महाधिवेशनपछि पार्टीभित्र देखिएको विवाद, नेतृत्वको वैधानिकता र समानान्तर राजनीतिक गतिविधिले कांग्रेसलाई दुई धारमा धकेलेको छ। यही पृष्ठभूमिमा देउवा स्वदेश फर्किन लागेका हुन्।
त्यसैले विमानस्थलको स्वागतमा जम्मा हुने अनुहारलाई सामान्य स्वागत टोलीका रूपमा मात्र हेर्न कठिन छ। को–को विमानस्थल पुग्छन्, को–को देउवाको नजिक देखिन्छन् र कसले कस्तो भूमिका लिन्छ—त्यसले कांग्रेसभित्रको आगामी शक्ति समीकरणको संकेत दिनेछ।
कांग्रेसमा अहिले विचारभन्दा पहिले ‘क्याम्प’ देखिने अवस्था बनेको आरोप लागिरहेका बेला विमानस्थलको स्वागत पनि राजनीतिक सन्देश दिने मञ्च बन्ने सम्भावना छ।
शशांक किन अगाडि ?
देउवालाई स्वागत गर्न डा. शशांक कोइरालाको नेतृत्वमा नेताहरू विमानस्थल जाने तयारी आफैंमा अर्थपूर्ण छ।
बीपी कोइरालाका पुत्र शशांकलाई कांग्रेसको परम्परागत मताधार र पुरानो संस्थापनसँग जोडिने नेताका रूपमा हेरिन्छ। पछिल्लो समय पार्टीभित्रको विवादमा उनको सक्रियता पनि बढेको छ। आगामी राष्ट्रिय भेलाको नेतृत्वसमेत शशांकले गर्ने बताइएको छ।
त्यसैले देउवालाई स्वागत गर्न शशांक अगाडि सर्नुलाई केवल औपचारिकता मान्ने कि कांग्रेसभित्र नयाँ शक्ति समीकरणको संकेत ? प्रश्न खुलै छ।
अझ रोचक त के छ भने—हिजो देउवा नेतृत्वसँग असन्तुष्ट देखिएका, आज देउवालाई स्वागत गर्न लाइन लाग्ने र भोलि नेतृत्वका लागि दाबी गर्नेहरूबीचको दूरी कति हो ? कांग्रेस राजनीतिमा यसको जवाफ विमानस्थलमा अनुहारले दिनेछ।
देउवा फर्किएपछि ‘मौन’ राजनीति बोल्ने ?
देउवा विदेशमा रहँदा उनको राजनीतिक भविष्यबारे कांग्रेसभित्र अनेक प्रश्न उठे। केही नेताले उनको सक्रिय राजनीतिबाट अवकाशको संकेत खोजे भने केहीले देउवा अझै निर्णायक शक्ति रहेको दाबी गरिरहे। अब देउवा स्वयं फर्किँदैछन्। त्यो पनि कांग्रेसभित्र अर्को ठूलो राजनीतिक जमघटको पूर्वसन्ध्यामा।
देउवा स्वदेश फर्किएलगत्तै राष्ट्रिय भेलालाई सम्बोधन गर्ने तयारी रहेको कांग्रेस नेताहरूले बताएका छन्। साउन २९ देखि ३१ गतेसम्म काठमाडौंमा हुने भनिएको भेलालाई देउवाको उपस्थितिले थप राजनीतिक वजन दिने देखिन्छ।
यसको अर्थ स्पष्ट छ—देउवा अब केवल उपचार सकेर फर्किएका नेता होइनन्; उनी फेरि कांग्रेसको शक्ति समीकरणमा आफ्नो उपस्थिति जनाउन फर्किएका हुन्।
‘निवर्तमान सभापति’ तर प्रभाव अझै वर्तमान !
देउवा कांग्रेसको निवर्तमान सभापति हुन्। औपचारिक रूपमा पार्टीको नेतृत्वमा उनी छैनन्। तर कांग्रेसको एउटा ठूलो समूह अझै पनि उनको वरिपरि संगठित छ।
यही विरोधाभास अहिले कांग्रेसको मूल राजनीतिक प्रश्न बनेको छ। पदमा छैनन्, तर प्रभावमा छन्। सभापति छैनन्, तर गुट उनकै नाममा छ। विदेशमा थिए, तर राजनीतिक बहसबाट बाहिरिएनन्।
त्यसैले बिहीबारको स्वागतलाई कांग्रेसभित्र देउवाको राजनीतिक ‘रिटर्न टेस्ट’का रूपमा समेत हेरिएको छ।
विमानस्थलमा कसको ‘फोटो’ ठूलो ?
कांग्रेसको आन्तरिक राजनीतिमा अहिले एउटा दृश्यको पनि अर्थ हुन्छ। देउवा विमानस्थलमा ओर्लिँदा उनको दायाँ–बायाँ को हुन्छ ? शशांकसँग को उभिन्छ ? पूर्वपदाधिकारीमध्ये को अग्रपंक्तिमा हुन्छ ? कुन नेताले देउवासँग कति नजिकिएर अभिवादन गर्छ ?
यी सबै दृश्यलाई कांग्रेसभित्र शक्ति समीकरणको संकेतका रूपमा पढिनेछ।
त्यसैले विमानस्थलमा स्वागतभन्दा बढी ‘क्यामेरा व्यवस्थापन’को राजनीति हुने खतरा पनि उत्तिकै छ। कांग्रेसको समस्या यही हो—नीति र कार्यक्रमभन्दा धेरैपटक तस्वीरले गुटको शक्ति नाप्ने काम गर्छ।
राष्ट्रिय भेला कि देउवा पुनरागमनको मञ्च ?
कांग्रेसको संस्थापनइतर समूहले आयोजना गर्न लागेको राष्ट्रिय भेलाले पार्टीभित्रको आगामी राजनीतिक बाटो तय गर्ने दाबी गरिरहेको छ।
उक्त भेलामा देउवाको उपस्थिति र सम्बोधन हुने बताइएको छ। तर प्रश्न छ—भेला कांग्रेस एकताको खोजीका लागि हो कि पुरानो शक्ति पुनर्संगठनका लागि ?
यदि देउवा फर्किएपछि पुराना गुटहरू पुनः सक्रिय भए भने कांग्रेसको विभाजन थप गहिरिन सक्छ। अर्कोतर्फ, देउवाको राजनीतिक अनुभवलाई उपयोग गर्दै पार्टीभित्र संवाद र सहमतिको वातावरण बनाउन सकिएमा उनको पुनरागमनले अर्को अर्थ पनि दिन सक्छ। तर अहिलेको संकेत भने शक्ति प्रदर्शनतर्फ बढी देखिन्छ।
शशांकको काँधमा देउवा, देउवाको काँधमा पुरानो कांग्रेस ?
शशांकको नेतृत्वमा देउवालाई स्वागत गर्ने दृश्य कांग्रेसका लागि प्रतीकात्मक पनि हुनेछ। बीपी कोइरालाको राजनीतिक विरासत बोकेको परिवारका सदस्य शशांक र लामो समय कांग्रेसको नेतृत्व गरेका देउवा एउटै मञ्चमा उभिँदा त्यसले पार्टीभित्रको पुरानो धारलाई पुनः एक ठाउँमा ल्याउने सन्देश दिन सक्छ।
तर व्यंग्यात्मक प्रश्न पनि त्यत्तिकै स्वाभाविक छ— कांग्रेस नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण हुँदैछ कि पुराना शक्तिहरूले फेरि नयाँ अनुहार खोजिरहेका छन् ?
यदि उत्तर दोस्रो हो भने विमानस्थलमा हुने भीडले कांग्रेसको भविष्य होइन, विगतको शक्ति सम्झाउनेछ।
अब देउवाको परीक्षा
देउवालाई स्वागत गर्न कति नेता आए भन्नेभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न अब देउवाले फर्किएपछि के गर्छन् भन्ने हो।
पार्टीभित्र बढेको विवाद मिलाउने भूमिका खेल्छन् कि आफ्नो समूहलाई थप संगठित गर्छन् ? नयाँ नेतृत्वसँग संवाद गर्छन् कि समानान्तर शक्ति केन्द्रलाई बलियो बनाउँछन् ? आफ्नो राजनीतिक उत्तराधिकारी तयार गर्छन् कि फेरि आफैं निर्णायक खेलाडी बन्न खोज्छन् ?
यी प्रश्नको उत्तर अब केही दिनमै देखिन थाल्नेछ। बिहीबार विमानस्थलमा हुने स्वागत त्यसको पहिलो दृश्य हुनेछ।
स्वास्थ्य उपचारपछि देउवा घर फर्किँदैछन्, तर कांग्रेसभित्र उनीसँगै एउटा पुरानो प्रश्न पनि फर्किँदैछ—देउवा अब विश्रामको राजनीतिमा छन् कि फेरि निर्णायक शक्ति बन्ने तयारीमा ?
विमानस्थलमा जम्मा हुने भीडले स्वागत त गर्ला, तर कांग्रेसको वास्तविक परीक्षा त्यसपछि सुरु हुनेछ।
यो पनि पढ्नुहोस् :
कांग्रेस विभाजनबाट जोगियो कि फेरि विभाजनकै बाटोमा ?
चुनावमा पछि परेपछि फेरि सक्रिय वंशवाद ? कांग्रेसभित्र नेतृत्व, विधान र विरासतको नयाँ बहस
कांग्रेसमा ‘खान्दानी’ राजनीति समाप्तिको संकेत ? सदस्यता नवीकरणले उडायो पुराना नेताको निद्रा !
बिपीको विरासतको असली परीक्षा : चुनौती बाहिर होइन, कांग्रेसभित्रैबाट !
पुस्तौली राजनीतिमा ठूलो धक्का, देउवा समूहको छटपटी, विधानलाई नै चुनौती दिने खेल !
